TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỴ CHÂU-TRỌNG THUỶ


TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG

VÀ MỴ CHÂU-TRỌNG THUỶ

( Ngữ văn 10)

 

 



 

Thời kì Văn Lang – Âu Lạc ( thời kì dựng nước) đã để lại cho gia tài văn hoá tinh thần Việt Nam nhiều thần thoại truyền thuyết có giá trị lớn.

Thần thoại và truyền thuyết thời kì này thể hiện tập trung nổi bật hai nội dung: dựng nước và giữ nước. Nếu như nhóm truyền thuyết  xung quanh vua Hùng thể hiện nội dung dựng nước thì truyền thuyết chung quanh Thục An Dương Vương lại đưa ra một cách cắt nghĩa về sự thắng lợi và thất bại của vua Thục trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước. Nhận thức được giá trị to lớn của những tác phẩm dân gian này trong đời sống tinh thần tư tưởng của người Việt nên trong những thế kỉ đầu tiên của nền độc lập dân tộc các trí thức nước ta đã bỏ nhiều công sức sưu tầm ghi chép lại bằng văn bản. Những người có công đầu là Lí Tế Xuyên ( với cuốn Việt điện u linh) và Trần Thế Pháp ( với cuốn Lĩnh Nam chích quái) . Cuối thế kỉ XV Vũ Quỳnh và Kiều Phú đã tiếp tục công việc của Trần Thế Pháp hoàn chỉnh cuốn Lĩnh Nam chích quái và lưu truyền đến ngày nay. Nhiều nhà nghiên cứu văn học dân gian và sử học nước ta đã nhất trí coi các thần thọai và truyền thuyết sau đây là những truyện có giá trị lớn nhất: Truyện Họ Hồng Bàng; Truyện Thần núi Tản Viên; Truyện Thánh Gióng; Truyện Rùa Vàng. Và cho rằng truyện Rùa vàng gắn liền với nhân vật lịch sử An Dương Vương với di tích lịch sử thành Cổ Loa với câu chuyện tình Mị Châu – Trọng Thuỷ là một truyện li kì phức tạp biểu hiện một trình độ phát triển của xã hội và con người Việt Nam và để lại một bài học lịch sử xương máu cho muôn đời sau.

          1- Về nhân vật Thục An Dương Vương.

Theo Lĩnh Nam chích quái Thục Phán là một vị vua trẻ của nước Âu Việt sau khi chiếm được nước Văn Lang của các vua Hùng lập nên nước Âu Lạc định đô ở đất Việt Thường ( Cổ Loa) và gấp rút xây thành để giữ nước. Như vậy việc dời đô từ vùng trung du (Lâm Thao Phú Thọ ) xuống đồng bằng là một việc làm sáng suốt một biểu hiện của sự phát triển lớn mạnh của nhà nước Âu Lạc so với nhà nước Văn Lang và Âu Việt cũ. Trong công cuộc xây thành Cổ Loa dù nhà vua đã bỏ nhiều trí lực nhưng  ban đầu “ hễ thành đắp đến đâu lại lở đến đấy”. Sau nhờ sứ Thanh Giang giúp đỡ vua đã diệt được các loài yêu tinh phá hoại. từ đó thành chỉ xây trong nửa tháng là xong.

Theo quan điểm xưa muốn thành công trong việc lớn lẫn việc nhỏ người hành sự phải hội đủ ba yếu tố thiên thời  địa lợi nhân hoà. Truyền thuyết còn kể lại việc Thánh Tản Viên khuyên vua Hùng nhường ngôi cho Thục Phán phải chăng đó là thiên cơ thiên thời đã hướng về Thục vương . Chọn được đất định đô lâu dài kiên cố đó là được địa lợi. Thành xây mà đổ phải chăng Vua chưa được chữ nhân hoà. Vua trai giới cầu đảo bách thần phải chăng là một sự điều chỉnh chính sự để được chữ nhân hoà quý báu ấy. Việc thần Rùa Vàng giúp vua xây thành phải chăng đã phản ánh hiệu quả tốt đẹp của sự điều chỉnh chính sự theo hướng thuận nhân tâm.

Đất nước yên bình có thành luỹ kiên cố nhà vua ước ao có được thứ vũ khí thần diệu để bảo vệ. Đó là một ước vọng chính đáng. Thần Rùa vàng đã đáp ứng nguyện vọng ấy của vua: tháo vuốt tặng vua làm lẫy nỏ Linh Quang. Tầm nhìn xa trông rộng và ý thức bảo vệ giang san của Thục Vương thật đáng cho chúng ta khâm phục và ghi nhớ. Quân Triệu Đà đã nhiều lần thảm bại trước chân thành Cổ Loa vì thứ vũ khí lợi hại của Âu Lạc. Vũ khí thần diệu một phát bắn ra có thể giết chết hàng trăm tên địch đó phải chăng là đường lối quân sự quốc phòng đúng đắn dựa trên sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc .

Nhưng tai hoạ cũng từ đó mà ra. Quá tin vào tiềm lực quốc phòng của mình nhà vua đã lơ là mất cảnh giác trước âm mưu của Triệu Đà. Tuy đã thất bại thảm hại nhưng Đà vẫn chưa thôi giấc mộng thôn tính Âu Lạc mở rộng giang sơn cát cứ của mình. Thục An Dương Vương sơ xuất không nhận ra dã tâm đó hoặc có nhận ra nhưng vì quá chủ quan khinh địch nên đã nhận lời thuận cho Trọng Thuỷ lấy con gái yêu của mình là Mị Châu lại còn thuận cho ở rể luôn trong thành Cổ Loa. Tướng quân Cao Lỗ đã hết sứcc an ngăn vua nhưng Vua nhất quyết không nghe . Kết cục Trọng Thuỷ có cơ hội  lợi dụng tình cảm của vợ đánh tráo lẫy nỏ- móng rùa thần.

Thái độ chủ quan khinh địch của Vua Thục còn thể hiện rõ ở việc dù quân Triệu Đà đã tiến sát đến chân thành Cổ Loa song vua vẫn “ điềm nhiên ngồi đánh cờ cười mà nói rằng: “ Đà không sợ nỏ thần sao?”. Cho đến khi thất bại bỏ chạy Vua cũng không nhận ra vì sao nỏ thần hết hiệu nghiệm vì sao mình lại thất bại. Câu nói tuyệt vọng “ Trời hại ta” bên bờ biển đã cho ta thấy rõ tình trạng ấy!  Đến khi sứ Thanh Giang hiện lên thét lớn “ Kẻ ngồi sau ngựa chính là giặc đó”. Vua mới tỉnh ngộ . Một sự tỉnh ngộ đầy cay đắng . Vua liền chém chết đứa con gái yêu và “cầm sừng tê rẽ nước về với Long vương”. Thái độ của nhân dân đối với Vua Thục vừa phê phán vừa tôn kính nên đã sáng tạo ra chi tiết này chăng? ( Theo gợi ý của nhà thơ Nguyễn Đình Thi khi ông cho rằng phải chăng nhân dân không muốn nói Phù Đổng Thiên Vương chết trận nên đã sáng tạo ra kết cục Phù Đổng Thiên Vương và ngựa phi lên trời; không đành lòng để Vũ Nương chết thảm nên đã sáng tạo tình tiết Vũ nương thành thần tiên dưới Thuỷ cung).

Qua hình tượng An Dương Vương tác giả dân gian đã thể hiện thật sâu sắc ý tưởng: Người đứng đầu đất nước chẳng những cần được  nhân dân hết lòng ủng hộ mà còn phải hết sức cảnh giác đề phòng hữu hiệu đối với các thế lực ngoại xâm thiếu sự cảnh giác đó thì nước mất nhà tan.

2- Về nhân vật Mị Châu:

Nhà thơ Tố Hữu đã nhận xét về nhân vật Mị Châu: “ Trái tim lầm chỗ để trên đầu/ Nỏ thần vô ý trao tay giặc / Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu”.

Quả thật Mị Châu có đặt tình cảm ( trái tim) lên trên lí trí ( đầu) dẫn đến hậu quả khôn lường ( Cơ đồ đắm biển sâu). Vua Thục và Mị Châu đều có lỗi trước lịch sử. Tuy nhiên các tác giả dân gian đã dành cho nhân vật nữ nầy một sự đánh giá đầy bao dung nhân hậu. Mị Châu ý thức được sự mất cảnh giác nghiêm trọng của mình nên chấp nhận cái chết một cách dũng cảm nhưng Mị Châu không chủ tâm phản bội cha phản bội dân tộc. Lời khấn khứa cuối cùng của nhân vật vang lên thật thống thiết “ Thiếp là phận gái nếu có lòng phản nghịch mưu hại lại cha chết đi sẽ biến thành hạt bụi. Nếu có lòng trung hiếu mà bị người lừa dối thì chết đi sẽ biến thành châu ngọc để rửa sạch mối nhục thù”. Tác giả dân gian đã thật nhân hậu bao dung trong sáng tạo hình tượng “ Mị Châu chết ở bờ bể máu chảy xuống nước trai sò ăn phải đều biến thành hạt châu” “ Trọng Thuỷ ôm xác vợ đem về táng ở Loa Thành xác biến thành ngọc thạch” “ Người đời sau…nhân kiêng tên Mị Châu cho nên gọi ngọc minh châu là đại cữu tiểu cữu”. Giáo sư Lê Trí Viễn đã có lời bình xác đáng như sau: “ Mị Châu có tội với đất nước nên bị trừng phạt đó là trách nhiệm trước lịch sử nhưng tấm lòng Mị Châu là trong trắng Mị Châu chỉ ngây thơ và dại dột cho nên tấm lòng  của nhân dân không nỡ để Mị Châu mất đi trong đen tối mà cho Mị Châu biến thành ngọc trai trong suốt để nàng nói lên với vĩnh viễn chút lòng trong trắng của mình.” Và GS kết luận: “ Đó là những biểu hiện đầu tiên và tốt đẹp của tư tưởng nhân đạo thời cộng đồng.”.

3- Về nhân vật Trọng Thuỷ:

Trước hết cần phải thấy động cơ hôn nhân của Trọng Thuỷ là động cơ chính trị đen tối. Lợi dụng tình cảm của vợ Trọng Thuỷ đã “ dỗ Mị Châu cho xem trộm nỏ thần rồi ngầm làm một cái lẫy nỏ khác thay vuốt rùa vàng nói dối là về phương Bắc thăm cha”. Với tình tiết ấy Trọng Thuỷ không thể chối tội trước tình cảm ngây thơ trong trắng của Mị Châu trước sự phán xét của muôn đời trên giác độ tình yêu.

Tuy nhiên có một tình tiết cần phải nhìn nhận cho có tình có lí Đó là tình tiết Trọng Thuỷ tâm sự với vợ “ Tình vợ chồng không thể lãng quên nghĩa mẹ cha không thể dứt bỏ. Ta nay trở về thăm cha nếu như đến lúc hai nước thất hoà Bắc Nam cách biệt tìm nàng lấy gì làm dấu” . Để rồi Mị Châu ngây thơ nói ra kế “ rắc lông ngỗng” ở những chỗ ngả ba đường để  “có thể cứu được nhau”. Tình tiết này có hai cách hiểu. Cách hiểu thứ nhất là Trọng Thuỷ cố ý đuổi cùng giết tận. Cách hiểu thứ hai cho rằng qua bao tháng ngày chung sống mặc dù Trọng Thuỷ âm thầm thực hiện dã tâm của cha nhưng trong lòng chàng không thể không có tình cảm sâu nặng với người vợ trẻ xinh đẹp dịu dàng hiền thục ngây thơ trong sáng nên chàng lo liệu trước việc tìm nhau sau trận can qua. Có thể lúc ấy chàng cũng không nghĩ đến độc kế  đuổi cùng giết tận. Sau trận chiến đẫm máu Trọng Thuỷ đã ôm xác vợ về táng ở Loa Thành cho được gần gũi sớm hôm chăm sóc với lòng “ thương tiếc khôn cùng” rồi ngẩn ngẩn ngơ ngơ “ khi đi tắm tưởng như thấy bóng dáng Mị Châu bèn lao đầu xuống giếng mà chết”. Đặc biệt là chi tiết kết thúc truyện “ người đời sau mò ngọc ở biển Đông lấy nước giếng này mà rửa thì thấy trong sáng”. Như vậy phải chăng cặp uyên ương này cũng chỉ là nạn nhân bị lợi dụng vừa đáng thương vừa đáng giận trong dã tâm xâm lược của Triệu Đà. Thái độ của nhân dân ta trước bi kịch lịch sử này tưởng cũng khá rõ ràng.

 

Tóm lại truyện Rùa Vàng đã đạt đến một trình độ nghệ thuật rất cao mang tính chất đa thanh đa nghĩa rất hấp dẫn đối với các thế hệ người dân Việt Nam. Mỗi hình tượng nhân vật đều gợi mở ở người đọc mọi thời đại nhiều ý nghĩa lí thú. Những vấn đề sinh tử trong sự nghiệp giữ nước lại lồng kết trong một câu chuyện tình cảm lứa đôi đầy âm hưởng bi tráng. Qua câu chuyện hai tư tưởng lớn trong truyền thống văn học Việt Nam là tư tưởng yêu nước và tư tưởng nhân đạo đã quyện hoà một cách khăng khít . Nhân dân quả đã vừa ngợi ca vừa phê phán vừa cảm thông đối với những nhân vật lịch sử đã mắc phải những sai lầm nghiêm trọng dẫn đến những trang bi thương trong lịch sử nước nhà. Thái độ và tình cảm yêu ghét ở đây vừa dứt khoát rạch ròi vừa  thấm đẫm tính chất bao dung nhân hậu được thể hiện một cách nghệ thuật qua nhiều chi tiết đặc sắc và độc đáo.

 

dinhhatrieu

reply_stringTôi góp ý

Thực ra văn bản văn học ưu tú là một bể sâu không dáy phương pháp mới do đó luôn có đất thi thố. bài viét chỉ dừng lại ở một trình độ thông thường dễ hiểu. Rất cảm ơn gợi ý của bạn.

otxanh2011

Tôi góp ý

Theo tôi bài viết chưa sâu mới theo kiểu "đậu lướt ván" còn nhiều vấn đề vô cùng thú vị nếu anh đi sâu dưới góc độ loại hình học motif ngọc trai nước giếng kiểu nhân vât không gian văn hoá...Nói chung vè hình thức hoành tráng đấy còn nội dung thì...

dinhhatrieu

Có thể cho thần Rùa Vàng hoá phép khiến cho Trọng Thuỷ khi đuổi theo vết lông ngỗng đã đi vào mê cung không tìm được đường ra. Trong cơn mê sảng vì kiệt sức hồn chàng đã gặp Mị Châu. Trọng Thuỷ hối hạn tạ tội cùng vợ và chỉ cầu mong mình được sống để làm một việc cuối cùng là đưa xác Mị Châu về táng ở Loa Thành. Đến đây thần Rùa Vàng cho chàng tỉnh lại để thực hiện sở nguyện. Sau đó .....

cat an

ket thuc truyen nhu trong sach giao khoa la rat thoa dang hop li.nhung neu nhu yeu cau viet mot ket thuc khac cho truyen thi em phai lam sao khi ma cai ket thuc trong sach lam cho em cam thay rat hai long

dinhhatrieu

reply_stringhậu truyện của truyền thuyết này

Em có thể tưởng tượng ramột kết thúc như vậy nhưng điều quan trọng là với kết thúc ấy không làm méo mó ý nghĩa của phần đầu truyện nếu như phần kếtdo em tưởng tượng góp phần mở ra những ý nghĩa mớicủa truyện thì càng hay. Chúc em dồi dào năng lực sáng tạo và gặt hái nhiều thành công trong môn Văn

huyen

hậu truyện của truyền thuyết này

thầy ơi cho em hỏi là: nếu mình muốn viết hậu truyện của truyền thuyết anv và mc_ tt thì mình có thể thay đổi chút xíu về kết thúc của truyện dc ko ạ? ví dụ như là; chi tiết trọng thủy chưa chết dc ko ạ sau này mị châu sống lại nhờ sự hi sinh của trọng thủy và sự giúp đỡ của thần linh ............
nhờ thầy trả lời cho em cau hỏi nay trong thời gian sớm nhất ạ. cám on thầy
NẾU CÓ BẠN NÀO HOẶC AI CÓ THỂ GIÚP MÌNH TRẢ LỜI CÂU HỎI NÀY THÌ CÁM ƠN NHIỀU. mình thật sự rất cần vào ngày mai. cám ơn.

dinhhatrieu

reply_stringlòng bao dung

Mời em (bạn) đọc lại đoạn này:
Mị Châu ý thức được sự mất cảnh giác nghiêm trọng của mình nên chấp nhận cái chết một cách dũng cảm nhưng Mị Châu không chủ tâm phản bội cha phản bội dân tộc. Lời khấn khứa cuối cùng của nhân vật vang lên thật thống thiết “ Thiếp là phận gái nếu có lòng phản nghịch mưu hại lại cha chết đi sẽ biến thành hạt bụi. Nếu có lòng trung hiếu mà bị người lừa dối thì chết đi sẽ biến thành châu ngọc để rửa sạch mối nhục thù”. Tác giả dân gian đã thật nhân hậu bao dung trong sáng tạo hình tượng “ Mị Châu chết ở bờ bể máu chảy xuống nước trai sò ăn phải đều biến thành hạt châu” “ Trọng Thuỷ ôm xác vợ đem về táng ở Loa Thành xác biến thành ngọc thạch” “ Người đời sau…nhân kiêng tên Mị Châu cho nên gọi ngọc minh châu là đại cữu tiểu cữu”. Giáo sư Lê Trí Viễn đã có lời bình xác đáng như sau: “ Mị Châu có tội với đất nước nên bị trừng phạt đó là trách nhiệm trước lịch sử nhưng tấm lòng Mị Châu là trong trắng Mị Châu chỉ ngây thơ và dại dột cho nên tấm lòng của nhân dân không nỡ để Mị Châu mất đi trong đen tối mà cho Mị Châu biến thành ngọc trai trong suốt để nàng nói lên với vĩnh viễn chút lòng trong trắng của mình.”

dlt

lòng bao dung

thầy ơi cho em hỏi về lòng bao dung và sự tha thứ của truyện này ntn?
cám ơn thấy!

dinhhatrieu

reply_stringThầy ơi hay quá

Bài này tôi viết cho môt người quen khi họ nhờ (Họ học ĐHTX) trước khi Ngữ Văn 10 đưa vào giảng dạy. Để rộng đường tham khảo bạn P có thể tham khảo thêm đoạn viết của GS Lê Đình KỴ (Bài CHÚT THOÁNG DÂN GIAN) cũng trong blog này ở mục TÀI LIỆU GIÁO KHOA. Chúc thành công!

phuong

Thầy ơi hay quá

Bài giảng của thầy hay lắm thầy ơi
Thầy phân tích nhân vật nào cũng đúng hêt
TT tuy là giặc nhưng mà cũng trọn gtình nghĩa mà
Còn MC thì lại đặt niềm tin sai chổ ! Tội nghiệp MC quá à ...
Cảm ơn thầy vì đoạn văn cuối nha !
Chúc thầy luôn thành công trg sự nghiệp !!